એકતા પરેડના મંચ પરથી ‘નક્સલ મુક્ત ભારત’નો ગર્જનાભર્યો સંકલ્પ!

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં 2,000 કલાકારોએ સર્જ્યો અદભુત સાંસ્કૃતિક મહાકુંભ; નવ રાજ્યોની લોક અને આદિવાસી સંસ્કૃતિના સંગમ સાથે શાંતિ, સુરક્ષા અને વિકાસની ગાથા થઈ જીવંત_

  કેવડિયામાં રાષ્ટ્રની એકતા, સુરક્ષા અને સામૂહિક સંકલ્પની અનોખી ઝલક જોવા મળી, જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં એકતા પરેડ ખાતે ‘નક્સલ મુક્ત ભારત’ નામની ભવ્ય નાટ્ય પ્રસ્તુતિનું મંચન કરવામાં આવ્યું. આશરે 2,000 કલાકારો, નવ રાજ્યોની સમૃદ્ધ લોક અને આદિવાસી કલાઓ, દેશના સુરક્ષા જવાનોના શૌર્ય અને વિકાસની નવી આશાઓને સાંકળી લેતી આ પ્રસ્તુતિએ માત્ર મનોરંજન જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રની એકતા અને શાંતિનો શક્તિશાળી સંદેશ પણ આપ્યો.  

કેવડિયા, ગુજરાત, 31 ઑક્ટોબર 2026:

રાષ્ટ્રીય એકતા દિવસના વિશેષ અવસરે ગુજરાતના કેવડિયા સ્થિત એકતા પરેડ સ્થળે એક અનોખા સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. ભારત સરકારના સંસ્કૃતિ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત રાષ્ટ્રીય નાટ્ય વિદ્યાલય (એનએસડી) દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી ‘નક્સલ મુક્ત ભારત’ નામની ભવ્ય નાટ્ય પ્રસ્તુતિએ ઉપસ્થિત સૌનું ધ્યાન આકર્ષિત કર્યું હતું. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ગરિમામય ઉપસ્થિતિમાં યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ અને નાયબ મુખ્યમંત્રી હર્ષ સંઘવી વિશેષ અતિથિ તરીકે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ પ્રસ્તુતિ માત્ર એક નાટ્ય પ્રયોગ નહોતો, પરંતુ નક્સલવાદથી પ્રભાવિત વિસ્તારોની વેદના, ત્યાંના લોકોનો સંઘર્ષ, સુરક્ષા દળોનું બલિદાન અને વિકાસ તરફ આગળ વધી રહેલા ભારતની પરિવર્તનશીલ યાત્રાનું સશક્ત ચિત્રણ હતું.

  સંઘર્ષથી શાંતિ સુધીની સંવેદનશીલ ગાથા  

રાષ્ટ્રીય નાટ્ય વિદ્યાલયના નિયામક ચિત્તરંજન ત્રિપાઠીની પરિકલ્પના, પટકથા, સંગીત સંયોજન અને દિગ્દર્શન હેઠળ તૈયાર થયેલી આ પ્રસ્તુતિમાં નક્સલવાદી હિંસાથી પ્રભાવિત વિસ્તારોની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓને નાટ્યાત્મક રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી. દાયકાઓથી હિંસા અને અશાંતિનો સામનો કરતા વિસ્તારોમાં હવે શાંતિ, સુરક્ષા, શિક્ષણ, રોજગાર અને વિકાસની નવી આશાઓ કેવી રીતે જન્મી રહી છે, તેની અસરકારક ઝલક પ્રેક્ષકો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

નાટકના કેન્દ્રમાં જલ, જમીન અને જંગલનાં ત્રણ પ્રતીકો રાખવામાં આવ્યાં હતાં. આ ત્રણેય તત્ત્વો આદિવાસી સમાજના જીવન, અસ્તિત્વ, સંસ્કૃતિ અને સ્વાભિમાન સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે. વન વિસ્તારોમાં વસતા લોકોની પરંપરાઓ, પ્રકૃતિ સાથેનો તેમનો સંબંધ અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ પોતાની સાંસ્કૃતિક ઓળખ જાળવી રાખવાની તેમની અદમ્ય શક્તિને સુંદર રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી.

  નક્સલવાદની પીડા અને સુરક્ષા જવાનોનું શૌર્ય  

નાટ્ય પ્રસ્તુતિમાં નક્સલવાદના કારણે ઊભી થયેલી સામાજિક અને માનવીય સમસ્યાઓને પણ નિર્ભયતાથી ઉજાગર કરવામાં આવી હતી. ભયનું વાતાવરણ, બળજબરીથી થતી વસૂલાત, હિંસા, શિક્ષણમાં અવરોધ, પાયાના માળખાને થતું નુકસાન, વિસ્થાપન અને બાળકો સહિત નબળા વર્ગોનું શોષણ જેવી ગંભીર સમસ્યાઓને મંચ પર જીવંત કરવામાં આવી હતી.

સાથે જ દેશની આંતરિક સુરક્ષા માટે સતત ફરજ બજાવતા જવાનોની હિંમત, કર્તવ્યનિષ્ઠા અને સર્વોચ્ચ બલિદાનને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું. ગ્રેહાઉન્ડ્સ, ડીઆરજી, એસટીએફ, સી-60 કમાન્ડો, એસઓજી, ઝારખંડ જગુઆર અને હોક ફોર્સ જેવી વિશેષ સુરક્ષા ટુકડીઓના યોગદાનને યાદ કરવામાં આવ્યું હતું.

આ ઉપરાંત સીઆરપીએફ અને તેની કોબ્રા યુનિટ, બીએસએફ, આઇટીબીપી, એસએસબી તથા સીઆઈએસએફ જેવા કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળોની ભૂમિકાને પણ પ્રસ્તુતિમાં ઉજાગર કરવામાં આવી હતી. વ્યાપક સુરક્ષા અભિયાનોના સંદર્ભમાં ભારતીય વાયુસેનાના યોગદાનનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ દૃશ્યો દ્વારા દેશની સુરક્ષા માટે સમર્પિત જવાનો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

  વિકાસના માર્ગે આગળ વધતું નવું ભારત  

‘નક્સલ મુક્ત ભારત’ની વિશેષતા એ હતી કે તેમાં માત્ર હિંસા અને સુરક્ષા અભિયાનોનું જ ચિત્રણ કરવામાં આવ્યું નહોતું, પરંતુ વિકાસ અને પુનર્વસનને પણ પરિવર્તનના મુખ્ય આધાર તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.

દૂરદરાજનાં ગામડાંઓ સુધી પહોંચતા રસ્તાઓ, ફરી શરૂ થતી શાળાઓ, આરોગ્ય સેવાઓનો વિસ્તાર, રોજગારની નવી તકો અને પાયાની સુવિધાઓમાં સુધારાને નાટ્ય દૃશ્યો દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યા હતા. હિંસાનો માર્ગ છોડીને સમાજની મુખ્યધારામાં પાછા ફરતા લોકોને સન્માનજનક જીવન જીવવાની તક મળે અને તેઓ વિકાસની પ્રક્રિયામાં સહભાગી બને તેવા પ્રયાસોને પણ પ્રસ્તુતિમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું.

આમ, સુરક્ષા સાથે વિશ્વાસ, શિક્ષણ, રોજગાર અને સામાજિક સમાવેશિતા દ્વારા જ કાયમી શાંતિનું નિર્માણ શક્ય છે, તેવો મહત્ત્વપૂર્ણ સંદેશ આ નાટ્ય પ્રસ્તુતિએ આપ્યો હતો.

  નવ રાજ્યોની લોકકલાઓનો અદભુત સાંસ્કૃતિક સંગમ  

આ ભવ્ય કાર્યક્રમનું સૌથી આકર્ષક પાસું ભારતની વિવિધ લોક અને આદિવાસી કલા પરંપરાઓનો અનોખો સમન્વય હતો. મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, તેલંગાણા, આંધ્ર પ્રદેશ, કેરળ, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ, છત્તીસગઢ અને ઓડિશાના કલાકારોએ પોતાની પરંપરાગત કલાઓ દ્વારા ભારતીય સંસ્કૃતિની વૈવિધ્યસભર વિરાસતને મંચ પર ઉતારી હતી.

સોંગી મુખવટે, તારપા, ગુડુમ્બાજા, સૈલા, કરમા, કિસાન, ગુસાડી, લંબાડી, કોમ્મુ કોયા, ધીમસા, મંગા કાલી, ઇરુલા પરંપરા, મુંડારી, ઝુમૈર, પુરુલિયા છાઉ, બેગા અને નટુઆ જેવી લોક તથા આદિવાસી કલા શૈલીઓએ કાર્યક્રમને વિશેષ ઊંચાઈ આપી હતી.

આ કલાઓ માત્ર નૃત્ય કે મનોરંજનનું માધ્યમ નહોતી, પરંતુ વિવિધ સમુદાયોની જીવનશૈલી, પરંપરા, સંઘર્ષ અને સાંસ્કૃતિક ઓળખનું પ્રતિબિંબ બની હતી.

  2,000 કલાકારોની સામૂહિક શક્તિએ રચ્યો ઇતિહાસ  

આશરે 2,000 કલાકારોએ આ વિશાળ નાટ્ય પ્રસ્તુતિમાં ભાગ લીધો હતો. ખાસ નોંધનીય બાબત એ હતી કે મોટાભાગના કલાકારો નક્સલ પ્રભાવિત રાજ્યોમાંથી આવ્યા હતા. રાષ્ટ્રીય નાટ્ય વિદ્યાલયના કલાકારો, સમકાલીન નૃત્ય કલાકારો અને નવ રાજ્યોના આદિવાસી તથા લોક કલાકારોએ એકસાથે મળીને આ ભવ્ય સાંસ્કૃતિક આયોજનને સાકાર કર્યું હતું.

સામૂહિક અભિનય, અસરકારક વાચન, લોકસંગીત, પરંપરાગત નૃત્યો, આધુનિક નૃત્યશૈલીઓ અને નાટ્ય દૃશ્યોના સુંદર સંયોજને પ્રસ્તુતિને યાદગાર બનાવી હતી. આટલા વિશાળ આયોજનને સફળ બનાવવા માટે નૃત્ય દિગ્દર્શકો, કલા નિષ્ણાતો, સહાયક દિગ્દર્શકો, સંયોજકો, સ્વયંસેવકો, કમ્પ્યુટર ગ્રાફિક્સ નિષ્ણાતો અને ટેકનિકલ ટીમે નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું.

  ‘કાયમી શાંતિ માટે વિશ્વાસ અને સમાવેશિતા જરૂરી’  

રાષ્ટ્રીય નાટ્ય વિદ્યાલયના નિયામક ચિત્તરંજન ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું હતું કે, ‘નક્સલ મુક્ત ભારત’ એવા સમુદાયોની યાત્રાને જીવંત કરવાનો પ્રયાસ છે, જેમણે લાંબા સમય સુધી સંઘર્ષ અને હિંસાનો સામનો કર્યો છે અને હવે શાંતિ, સન્માન તથા વિકાસ આધારિત ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જલ, જમીન અને જંગલનાં પ્રતીકો દ્વારા સુરક્ષા દળોના સાહસ અને બલિદાનને સન્માન આપવાની સાથે આદિવાસી સમુદાયોની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિરાસતની ઉજવણી કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. આશરે 2,000 કલાકારોને એક મંચ પર એકત્રિત કરવાનું કાર્ય એક નોંધપાત્ર સામૂહિક પ્રયાસ છે. કાયમી શાંતિ માત્ર સુરક્ષાથી જ નહીં, પરંતુ વિશ્વાસ, સમાવેશિતા અને દરેક નાગરિકના ઉજ્જવળ ભવિષ્યની આશાથી સ્થાપિત થાય છે.

  અંતિમ દૃશ્યમાં આશા, વિશ્વાસ અને વિકાસનો સંદેશ  

પ્રસ્તુતિના અંતિમ તબક્કામાં સંઘર્ષ અને અનિશ્ચિતતામાંથી બહાર આવી આશા, આત્મવિશ્વાસ અને વિકાસ તરફ આગળ વધતા સમાજની સુંદર તસવીર રજૂ કરવામાં આવી હતી. જ્યાં એક સમયે ભય અને સન્નાટો હતો, ત્યાં હવે લોકગીતો, સાંસ્કૃતિક પ્રવૃત્તિઓ અને વિકાસની નવી સંભાવનાઓનું વાતાવરણ ઊભું થઈ રહ્યું છે, તેવો ભાવસભર સંદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.

‘નક્સલ મુક્ત ભારત’ માત્ર એક નાટ્ય પ્રસ્તુતિ બનીને સીમિત રહી નહોતી. તે દેશના સુરક્ષા જવાનોના શૌર્યને સલામ, આદિવાસી સમાજની સાંસ્કૃતિક વિરાસતને સમર્પિત શ્રદ્ધાંજલિ અને શાંતિપૂર્ણ, સમૃદ્ધ તથા સમાનતાપૂર્ણ ભારતના નિર્માણનો સામૂહિક સંકલ્પ બની હતી. એકતા પરેડના ભવ્ય મંચ પરથી રજૂ થયેલી આ સાંસ્કૃતિક ગાથાએ એક સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે ભારતની સાચી શક્તિ તેની વિવિધતામાં, એકતામાં અને દરેક નાગરિકને વિકાસની મુખ્યધારા સાથે જોડવાની પ્રતિબદ્ધતામાં રહેલી છે.